Glembajevi 🥂💰🩸🖤⚖️🔥👁️

Sažmemo li kroz jednu pripovest svu težinu aristokratskog sjaja, bogatstva stečenog sumnjivim putem, tamu porodičnih odnosa, dekadenciju, licemerje, kao i pitanje ljudske i božanske pravde idemo ravno u magični ćorsokak “Gospode Glembajevih” Miroslava Krleže. Savršeno skladni sa pozorišnom scenom, Glembajevi su se nebrojeno puta našli na daskama koje život znače, a kroz režiju i adaptaciju Gorčina Stojanovića i uverljivu glumu ansambla Narodnog pozorišta Sombor oživeli iznova svoju autentičnost.

Stpuajući pred publiku na samom početku kao utvare, sablasnih lica prekrivenih belim maramama, u jednom grandioznom zlatnom ramu, oni zapravo od starta ukazuju na ono što jesu – lažna slika gospodstva, prividnog glamura, ponosini nosioci maski, puka predstava za društvo. U besprekornim belim odelima oni jesu otmeni, ali jednako i hladno racionalni, perfidni igrači igre osmišljene po njihovim pravilima.

Jedini neuklopivi deo te posložene lažne aristokratske elegancije jeste ujedno i najintrigantniji lik u drami, Leone Glemabaj, kojeg do perfekcije na scenu donosi glumac Marko Marković, kako glumačli, tako i kroz savršenu dikciju. Njegov svedeni kostim (kostimi – Lana Cvijanović) i njegova bosa stopala kao da uznose do vriska potrebu da “opere” svoje poreklo, moralni dug svoje porodice koja je na tuđoj nesreći izgradila carstvo. Njegova savest je budnija u odnosu na sve koji ga okružuju, ali se čini da ga sve dublja spoznaja i svesno ogoljavanje porodične realnosti još više razara. Bivajući na moralnoj lestvici iznad onih čiju krv nosi u žilama, među kojima je i minimalni ljudski obzir neki vid pobune, Leone je pravo pravcato ovaploćenje disidenta, intelektualca i umetnika sa srcem.

Dok su ostali likovi sakriveni iza društvenih, etičkih i religijskih paravana, Leone se posle jedanaest godina udaljenosti od kuće, vraća kao pobunjenik, koji nije apsolutni heroj vrline (čini se da kod Krleže takvi ne postoje), već je čovek koji govori ono što drugi prećutkuju i u datom trenutku ima više savesti nego što može da je podnese. Spoj njegovog temperamenta i naglašenog sarkazma pokazuje sa jedne strane koliko ga svo to “porodično zaveštanje” pogađa, ali ukazuje ujedno i na inteligenciju i prezir prema mitu o Glembajevima.

Koliko god u samom dramskom tekstu barunica Šarlota Kasteli-Glembaj bila raskalašna, manipulativna, društveno beskrupulozna, i da ni u ovoj inscenijaciji ona ne gubi svoje poznate epitete, ipak mnogo jači utisak ostavlja kao zarobljenik sistema na čiju je igru pristala i izaziva neki vid sažaljenja spram praznine koja ostaje iza svega što je morala da podnese ne bi li ostvarila moć i bogatstvo kome je težila u danima nemaštine i bede. Dok Leone baca na sto karte dostojanstva i integriteta, a drugi čuvaju ugled i fasadu, Šarlota (Ivana V. Jovanović) ostaje pragamtična gotovo do samog kraja, kada shvata da je u igri u kojoj je mislila da pobeđuje samo tužni gubitnik. Nasuprot njoj udovica Ivana Glembaja, Angelika Glembaj (Ana Rudakijević) ostaje skoro pa potpuno nedokučiva, mirna, ispravna, uokvirena bezmalo asketskim načinom života, i ostavlja nedoumicu da li je njena vera stvarno utočište ili način da pobegne od sopstvenih demona.

Jedan od retorički fascinantnih likova svakako je Puba Fabrici Glembaj (Miloš Lazić), advokat, mag jezičkog stvaranja nove realnosti. Njegova priča je sugestivna, hipnotiše i gotovo je opasna u lakoći kojom nastaje u njegovom britkom umu. U svom zanosu stvaranja novih dimenzija kroz igru reči, on ujedno ostavlja utisak osobe kojoj je više stalo do tvorenja “nove istine” u slučaju nesrećne Fanike Canjeg, negoli bilo kom drugom članu porodice koja se za ovu tragediju tereti.

Zasigurno najdramatičnija scena jeste verbalni sukob između oca i sina, između surove racionalnosti i probuđene pravičnosti, između moći i emocije, između potrebe za pravdom i stremljenja ka održvanju lažne slike o slavnom “pedigreu”. Ignjat Glembaj jeste zapravo personifikacija sistema koji je stvorio čitav jedan mentalitet glembajevštine, klasičan oportunista bez mnogo unutrašnjeg preispitivanja, protiv koga se Leone bori srčanošću, iskrenošću, ali i bivajući oprtun na drugi, suptilniji način u želji da sebi olakša teret nasleđa. Smrt Ignjata Glemabja, kao završni čin ovog sukoba otvara pandorinu kutiju, označava kraj jedne epohe i kao da uvodi na scenu karmu za sve ono što je bilo osnov da nastane raskoš na tuđoj krvi.

Čini se da u svakom vremenu postoji nekakav proračunati Ignjat Glembaj, kao tipičan predstavnik generacije koja gradi bogatstvo ne osvrćući se previše na moralne dileme, i jednako jedan Leone koji dolazi iz pokolenja koje počinje da preispituje cenu postignutog uspeha. Glembajevi nisu samo jedna porodična drama, oni su sociološka dijagnoza jednog društvenog sistema i ako želite da ih vidite i doživite u punom sjaju, onda je Narodno pozorište u Somboru nesporno pravi izbor za to.

Snežana Laketić